ความเสียหายที่เกิดขึ้นจากปรากฏการณ์ฟ้าผ่า กับเครื่องจักรควบคุมด้วยคอมพิวเตอร์หรือ CNC

 

 

เมื่อมีฝนฟ้าคะนอง หรือฟ้าผ่าเกิดขึ้น ไม่ว่าจะผ่าลงตรงๆ จุดที่วางเครื่อง หรือใกล้ไกล จากจุดวางเครื่องก็ตาม มีโอกาสทำให้เครื่องจักร CNC และคอมพิวเตอร์เสียหาย ในระดับความรุนแรงที่แตกต่างกันออกไป สาเหตุอันดับต้นๆ เลยสาเหตุหนึ่ง คือ มาจาก ไฟกระชาก (Surge) สูงมาก ส่งผลให้ วงจรอิเล็กทรอนิกส์ (IC, Power Supply) ไหม้ทันที บอร์ดควบคุม (PLC, Drive) พัง ระบบสื่อสารในโรงงานขัดข้อง หรือเกิดการรีเซ็ตระบบ ทำให้การผลิตหยุดชะงัก ความเสียหายอาจลามไปถึงส่วนประกอบสำคัญ เช่น มอเตอร์ เซ็นเซอร์ หรือสายเคเบิล โดยเฉพาะผลจากการที่เกิดฟ้าผ่า ส่งมาทางอ้อมที่เข้ามาทางสายไฟและสายสัญญาณ ในลักษณะของการเหนี่ยวนำ

 

ปัญหาที่เกิดขึ้นกับเครื่องจักร CNC:

• ความเสียหายต่อวงจรควบคุม: ชิป IC, Power Supply, และบอร์ดควบคุม PLC/VFD อาจไหม้หรือเสียหายจากแรงดันสูงทันที.

 

 

• การทำงานผิดพลาด: ระบบอาจหยุดทำงาน รีเซ็ตตัวเอง หรือทำงานผิดเพี้ยน (เช่น แกนเคลื่อนที่ผิดปกติ) เนื่องจากข้อมูลเสียหาย.

 

 

• มอเตอร์และไดรฟ์: มอเตอร์ (Spindle, Servo) และไดรฟ์อาจเสียหาย ทำให้เครื่องไม่สามารถเคลื่อนที่หรือทำงานได้.

 

• ระบบสื่อสาร: สาย LAN หรือสายสัญญาณ Ethernet ที่เชื่อมต่อ PLC กับคอมพิวเตอร์ อาจถูกรบกวนจนสื่อสารไม่ได้ หรืออุปกรณ์ Network พัง

 

• ระบบป้องกันทำงาน: เบรกเกอร์ทริป หรือฟิวส์ขาด ทำให้ระบบไฟดับทั้งไลน์ผลิต.

 

 

 

• ความเสียหายทางกลไก: การทำงานผิดปกติอาจทำให้เกิดการชนกันของเครื่องมือ (Tool Collision) ทำให้ชิ้นส่วนภายในเสียหาย.

 

 

ปัญหาที่เกิดขึ้นกับคอมพิวเตอร์:

• ข้อมูลเสียหาย/สูญหาย: ไฟกระชากสามารถทำลายหน่วยความจำ (RAM) หรือฮาร์ดไดรฟ์ ทำให้ข้อมูลที่กำลังประมวลผลหรือระบบปฏิบัติการเสียหาย.

 

 

• ฮาร์ดแวร์พัง: เมนบอร์ด การ์ดควบคุม หรืออุปกรณ์ต่อพ่วงอื่นๆ อาจเสียหายจากไฟกระชาก.

 

 

• ไวรัส/มัลแวร์: แม้จะไม่ใช่สาเหตุโดยตรงจากฟ้าผ่า แต่การรบกวนทางไฟฟ้าก็อาจส่งผลให้ระบบอ่อนแอและติดไวรัสได้ง่ายขึ้น.

 

 

สาเหตุหลัก:

• ฟ้าผ่าโดยตรง (Direct Lightning Strike): เกิดขึ้นน้อยแต่รุนแรงมาก.
• ฟ้าผ่าทางอ้อม/เหนี่ยวนำ (Induced Lightning Surge): ฟ้าผ่าที่เกิดในบริเวณใกล้เคียง สามารถเหนี่ยวนำกระแสและแรงดันสูงเข้ามาตามสายไฟฟ้า สายสัญญาณ หรือสายดินได้ เป็นสาเหตุที่พบบ่อยกว่า.

 

 

 

แนวทางการป้องกัน (เบื้องต้น):

• ติดตั้ง อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก (SPD – Surge Protection Device) ที่เหมาะสม

 

 

• ใช้ เครื่องสำรองไฟ (UPS) ที่มีคุณภาพ เพื่อกรองไฟและสำรองไฟชั่วคราว

 

 

 

 

• ตรวจสอบ ระบบสายดิน (Earthing/Grounding) ให้ได้มาตรฐาน

 

 

 

• แยกสายไฟของเครื่องจักร CNC ออกจากสายไฟทั่วไป.
• ถอดปลั๊กเครื่องจักรและคอมพิวเตอร์ในช่วงที่มีพายุฝนฟ้าคะนองรุนแรง.

 

ความผิดปกติทางไฟฟ้า อาจมีผลกับแผงวงจรที่กำลังทำงานในกระบวนการที่ต่างกันในเวลาเกิดเหตุ จึงให้อาการเสียที่ต่างกัน หรือบางเครื่องเสีย บางเครื่องไม่เสีย

 

จึงเห็นได้ว่าความเสียหายบนเครื่องจักรจากสาเหตุไฟฟ้าผิดปกติคราวเดียวกันที่ฟ้าผ่า อาจเกิดขึ้นในลักษณะแตกต่างกัน และผลที่ปรากฏต่างกัน ในเวลาต่างกันหลังจากเครื่องจักรพบกับความผิดปกติทางไฟฟ้าเนื่องจากฟ้าผ่าในครั้งเดียวกันนั้น ….. อาจเกิดขึ้นทันทีหลังเหตุการณ์ฟ้าผ่า หรือมีอุปกรณ์ใดๆ เสียหายในทันที แต่ยังไม่ปรากฏผลให้เห็นว่าเครื่องเสียก็ได้ หากยังไม่ถึงเวลาที่ส่วนนั้นๆ ของเครื่องจะทำงาน แม้เครื่องจักรเหล่านั้นจะเป็นเครื่องจักรชนิดเดียวกัน รุ่นเดียวกัน ยี่ห้อเดียวกัน

 

บางเครื่อง อาจเกิดในเวลาที่ไฟฟ้าผิดปกติเลย แต่อาการบนแต่ละเครื่องอาการแตกต่างกัน …..

 

บางเครื่อง..อาจเกิดแผล … อีกนานกว่าจะปรากฏอาการหนักพอที่จะแสดงความเสียหายของเครื่องให้เห็น ….

 

เนื่องจาก …. ความผิดปกติทางไฟฟ้า อาจมีผลกับแผงวงจรที่กำลังทำงานในกระบวนการที่ต่างกันในเวลาเกิดเหตุ เพราะในห้วงเวลาสั้นๆ เป็น มิลลิวินาที หรือไมโครวินาที ของการทำงาน …. โอกาสที่แม้เครื่องจักรหลายเครื่องที่เหมือนๆ กัน จะอยู่ในกระบวนการเดียวกัน 100% ในขณะปรากฏความผิดปกทางไฟฟ้าเดียวกันนั้น ….. มีความเป็นไปได้น้อยมาก …..ในฐานเวลาที่ถูกแบ่งเป็นระยะสั้นๆ ขนาดนั้น

 

จึงมีข้อถามเสมอๆ จากคนทั่วไปว่า … ทำไมเครื่องข้างๆ เครื่องเดียวกัน เครื่องยี่ห้อเดียวกัน ….เหมือนกันเป๊ะ งานก็งานเดียวกัน … จึงไม่เสียหายด้วย

 

เชื่อว่า …. ผู้ที่เข้าใจและยอมรับ … นั้นน้อยมาก …. ขนาดผู้โพสเองที่ถือว่าเข้าใจเรื่องนี้ดีพอควร ยังอดไม่พอใจไม่ได้เมื่อมีเรื่องเกิดความเสียหายกับของๆ ผู้โพสเอง จริงๆ

 

สยามเอลมาเทค  #SiamElmatech #สยามเอลมาเทคสดใส